• 1.jpg
  • 2.jpg
  • 3.jpg
Listopad 2017
Pn Wt Śr Cz Pt So N
01
02
03
04
05
06
07
08
09
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
Miejsce na twoją reklamę 290x80
Miejsce na twoją reklamę 290x80
Miejsce na twoją reklamę 290x80
Pliki do pobrania

Osadnictwo olęderskie w regionie nowotomyskim

Nadrzędna kategoria: ROOT
14 Maj 2015

Osadnictwo olęderskie było ruchem kolonizacyjnym, którego intensywny rozwój na terenie ziemi nowotomyskiej trwał przez XVIII wiek, aż do rozbiorów Polski.

Ten rodzaj osadnictwa wyróżniały specyficzne warunki prawne,na jakich lokowane były osady. Przede wszystkim osadnicy byli osobiście wolnymi, w odróżnieniu od chłopów pańszczyźnianych, którzy byli własnością dziedzica. Dzisiejsze granice gminy Nowy Tomyśl należały w owym czasie do czterech rodów szlacheckich: Szołdrskich, Garczyńskich, Mielęckich oraz Opalińskich. Właściciel ziemi podpisywał z całą wsią pisemny kontrakt na kilkunastoletnią lu wieczystą dzierżawę terenu. Wieś w zamian miała płacić solidarnie coroczny czynsz pieniężny. Czasami była zobowiązana do wykonywania drobnych prac na rzecz dworu. Dodatkowo właściciel ziemi zobowiązywał się do wydzielenia jej fragmentu na cmentarz, z którego nie pobierał opłat dzierżawnych. Niekiedy udostępniał drewno na budowę szkoły. Nowością był też rodzaj samorządu gminnego. Sołtys i ławnicy byli corocznie wybierani. Wytworzyło to wśród osadników poczucie solidarności i współpracy. Choć początkowo na terenie Prus Królewskich byli to koloniści z Holandii,to z biegiem czasu osiedlali się również Niemcy i Polacy. W późniejszym okresie określenie „olędry” utraciło znaczenie etniczne.

W okolicach Nowego Tomyśla osiedlali się głównie osadnicy niemieckojęzyczni wyznania protestanckiego, przybywający z Brandenburgii i Śląska. Z nowym krajem łączyli nadzieję na poprawę sytuacji ekonomicznej. Kolonizacja olęderska wpływała na obecny charakter przyrodniczo-architektoniczny gminy Nowy Tomyśl. Ślady osadnictwa olęderskiego można odnaleźć na terenie sołectw Boruja Kościelna i Boruja Nowa, Chojniki, Cicha Góra, Glinno, Grubsko, Kozie Laski, Paproć, Przyłęk, Sękowo, Jastrzębsko Stare i Nowa Róża. Na 18 nowotomyskich sołectw, 13 posiada olęderski charakter. W rozsianych po okolicy gospodarstwach zobaczyć można stare chaty, stodoły i budynki gospodarcze. Większość z tych zagród jest zamieszkała, a budynki nadal służą właścicielom. Na osadę olęderską składały się zazwyczaj trzy wolnostojące budynki. Była to parterowa chałupa o wydłużonym kształcie oraz budynki gospodarcze: chlew i stodoła. W centralnym punkcie podwórza stała studnia z żurawiem, a obok domu rosły okazałe drzewa, najczęściej lipy. We wsiach gminy Nowy Tomyśl można spotkać dwojakiego rodzaju zabudowę – o konstrykcji parterowej lub piętrowej. Parterowe budynki inwentarskie przeznaczone były do hodowli koni, bydła oraz trzody. Budynki piętrowe najbardziej powszechnie występowały w miejscach, gdzie uprawiano chmiel. Charakterystyczne dla naszego rejonu są budynki z tzw. tremplem, czyli wysokim poddaszem, pełniącym funkcję spichlerza lub suszarni do chmielu.

Kolonizacja olęderska stała się bodźcem do powstania miasta Nowy Tomyśl. W latach 1779-1780 w osadzie zwanej Nowa Kolonia Glinki wybudowano świątynię ewangelicką. Właściciel tutejszych dóbr Feliks Szołdrski, polski szlachcic wyznania katolickiego, przekazał plac i ufundował materiał na budowę ewangelickiego kościoła dla swoich „dysydenckich olędrów”. Tak powstał wokół świątyni ośrodek – obecny Nowy Tomyśl, który stał się centrum handlowo-rzemieślniczym dla okolicznych osad. W 1786 roku za sprawą przywileju króla Stanisława Augusta Poniatowskiego Nowy Tomyśl został podniesiony do rangi miasta.

Opracowanie merytoryczne: Ryszard Ratajczak,

Wydział Rozwoju i Promocji,

Urząd Miejski w Nowym Tomyślu

Miejsce na twoją reklamę 143x280
Miejsce na twoją reklamę 143x280
Miejsce na twoją reklamę 143x280
Miejsce na twoją reklamę 290x80
Miejsce na twoją reklamę 910x100
Miejsce na twoją reklamę 290x80
Miejsce na twoją reklamę 290x80